Een boekrecensie. Dat klinkt in die bewoording niet spannend. Toch is het dat wel. Dit boek gaat namelijk over één van de grootste ontmaskeringen op televisie die de journalistiek in Nederland heeft bewerkstelligd. ‘Waarom dan een boek?’ hoor ik je denken. Omdat Zembla-documentaires alleen de lading niet dekten.
En deze ‘trailer’ is al voor de derde (en laatste) uitzending hierover. Totaal zijn ze goed voor ruim 2 uur. Behoorlijk interessant voor een onderwerp waarbij je in eerste instantie denkt aan ‘saai en stoffig’ (aldus Manon Blaas). Om maar met een compliment te beginnen: ze hebben bij Zembla een neusje voor alles waar iets achter zit. Afijn. Deze twee uur aan televisie waren volgens hen bij dit primeur niet genoeg. En dus een boek; een openhartig boek.
Verzuimpolitie, sorry?
Dat dachten ze aanvankelijk zelf ook. Wat is het? Werkgevers kunnen commerciële verzuimbedrijven inschakelen die er voor zorgen dat zieke (of ‘zieke’) werknemers zo snel mogelijk weer aan de slag gaan. Als je ziek bent, bel je niet je werkgever of 
überhaupt je werkplek, maar naar een callcentermedewerker die voor doktertje speelt. Volgens veel ‘slachtoffers’ waren dit geen prettige gesprekken en werden er vele medische gegevens ontfutseld.
‘Objectieve’ journalistiek
Als het goed is had je al een heel negatief beeld van zo’n bedrijf na het zinsdeel ‘een callcentermedewerker die voor doktertje speelt’. Dat staat op de achterkant van het boek en ook de rest van het boek staat vol met dat soort grappige, maar ergens ook zorgwekkende en emotie-opwekkende bewoordingen. Natuurlijk ligt de verantwoordelijkheid een mening te vormen voor een groot deel bij de lezer, maar veel ruimte krijg je niet. Nog voordat er enig bewijs te lezen is, heb je al het gevoel dat ze het bij het juiste eind hebben. Gevaarlijk, als je het mij vraagt. Zeker gekeken vanuit de ‘objectieve’ journalistiek die ze zouden moeten bedrijven.
Wellus nietus
Naast een titel van één van de hoofdstukken is dit ook een treffende samenvatting van een groot deel van dit boek. Misschien ook wel een goed beeld van hoe uitzichtloos onderzoeksjournalistiek soms is of in ieder geval lijkt. Er wordt wat afgebeld en geïnterviewd en regelmatig zonder bruikbaar resultaat. Reden temeer voor de journalisten om na te denken over bepaalde methodes die wat minder populair zijn.
Ethische keuzes
“Ethiek behoort..,” zoals Ton van der Ham zelf in een ‘gastcollege’ (Journalistieke Arena) zei, “.. tot de belangrijkste aspecten van de huidige en toekomstige journalistiek.” Hoever kan en vooral mag je gaan om tot bepaalde informatie te komen? Zo zijn er ook dingen beschreven in dit boek die je hierover kan bevragen. Dit ging zelfs zo ver dat ze strafbare feiten hebben gepleegd. Daarin zijn ze heel openhartig en dat siert hun en dit boek. Al kan je je afvragen of ‘voor het groter goed’ een goed excuus is om met geheime camera’s de privacy van mensen te schenden die ze nota bene van ditzelfde ‘feit’ verdenken.
Samengevat kan je genoeg vraagtekens zetten bij de velen dingen die er in dit boek beschreven worden. Dát er veel en gedetailleerd beschreven wordt is in ieder geval een zeer goede zaak. Om deze reden zou ik het boek uiteindelijk toch aanraden als goed journalistiek themaboek. Zorg er alleen wel voor dat je het leest met een kritische blik. Zo ben ik er achter gekomen dat dit niet mijn manier van journalistiek is of zal worden.
Teken van Levi 