Boekrecensie: Het zijn net mensen (Joris Luyendijk)

Dat journalisten net mensen zijn, werd mij al wel duidelijk aan het begin van deze opleiding. Alle illusies en wereldverbeteraars-beelden die ik had bij mensen in dit vak, werden in rap tempo aan diggelen gegooid. Gelukkig is de optimist in mij sterk genoeg terug te krabbelen en waren er ook echt wel weer (drog)redenen te bedenken om mijn nobele dromen in stand te kunnen houden. Ik kon er weer tegenaan en besloot het boek ‘Het zijn net mensen’ te lezen van Joris Luyendijk. Een gezonde shot ontnuchtering kan ik je alvast verklappen.

Een eerlijk en openhartig verhaal met een flinke dosis zelfspot, van een journalist die recht van spreken heeft. Joris Luyendijk heeft gewerkt voor onder andere de Volkskrant; houdt even in je achterhoofd dat die krant bekend staat als ‘degelijk en betrouwbaar’. Hij was Midden-Oosten correspondent, waar hij werkzaam was van 1998 t/m 2003. Zijn opgedane ervaringen, maar vooral eye-openers zijn verwerkt in dit boek. Dat journalisten aan stereotypering doen is geen geheim, maar de mate waarmee is schrikbarend.

Filter
De Westerse media zijn een groot filter. Onze bril tot onze ‘werkelijkheid’. Verhalen die je leest zijn niet per definitie onwaar, zo ver wil Luyendijk niet gaan. Maar dat het Midden-Oosten (nog) oneindig veel geheimen kent, is me nu wel duidelijk. Met mooie voorbeelden proef je hoeveel onrecht stereotypering doet aan de eigenlijke diversiteit van alleen al de mensen die in dit boek aan bod komen. En tegelijkertijd ben ik zo wakker geschud dat ik me zelfs nu weer afvraag wat dít boek verzwijgt over de werkelijkheid.

Zinloos
De media en de journalisten die daarvoor werken zijn echter niet de enige boosdoeners, zo bepleit Luyendijk. Het is ook gewoon simpelweg onmogelijk de waarheid boven tafel te krijgen in het Midden-Oosten wegens de dictatuur. Daarom denkt Luyendijk dat het zinloos is correspondenten te hebben daar. Ergens snap ik dit, maar een stemmetje in mijn hoofd verzet zich tegen de gedachte dat we de strijd voor ‘de echte verhalen (in het Midden-Oosten)’ dan maar op moeten geven. Opgeven is toch nooit een oplossing?

Paradox
Dat objectieve journalistiek niet bestaat steekt Luyendijk niet onder stoelen of banken. Daar mogen alle journalisten een voorbeeld aan nemen. Maar gek genoeg impliceert hij in dit boek dat je met dit inzicht wel in staat zou zijn dingen objectief te zien. Dit lijkt mij een paradox. Zeggen dat je iets dat naar eigen zeggen onmogelijk is kan bereiken door in te zien dat het onmogelijk is. Ook Luyendijk heeft een filter, maar door dat toe te geven, verdwijnt dat filter niet.

Eye-openers
Goed. Samenvattend denk ik dat het eerlijk is om te zeggen dat Luyendijk mijn ogen dubbel heeft geopend. De eenzijdige en stereotyperende berichtgeving van de Westerse media mag niet onderschat worden en het is goed om na te denken over de toekomst van correspondenten in dit soort (bijna onmogelijke) gebieden. Maar ook Luyendijk heeft een filter. Ondanks dat hij door zelfspot meermaals duidelijk maakt dat hij net zo goed mee heeft gedaan aan het circus, zou je bijna vergeten dat zelfs dit briljant geschreven boek niet het hele verhaal vertelt. Hij analyseert alles grondig, maar mét dat filter. Joris Luyendijk is net een mens!